It See Oargel (=Brul Boei Orgel 2.0)
IT SEE OARGEL ( Het Zee Orgel)
Een wereldwijd uniek drijvend orgel, bespeeld door zee, wind en mens. Een duurzaam, educatief en cultureel instrument dat natuur, techniek en kunst verbindt.
It See Oargel (= BrulBoeiOrgel 2.0)
Stim fan ’e See – de stem van de zee.
Het ritme van de eeuwige golven. De natuur en wind als dirigent, altijd in harmonie met hun omgeving. It See Oargel is een uniek drijvend instrument: een intermediair tussen natuur en cultuur. Verbonden met onze oeroude band met water en zee, transformeert het de golven tot diepe, intuïtieve klanken. Het geluid van de titanen-tongen en het bespelen van het orgel zorgen voor een bijna spirituele beleving.
It See Oargel is enerzijds een belevingsinstrument dat stilte oproept en de luisteraar of bespeler uitnodigt om zich bewust te worden van het hier en nu. Een meditatief, onthaastend instrument. Anderzijds is het een speels en prikkelend ‘doe-ding’, aantrekkelijk voor een jeugdig publiek. Het is een technisch hoogstandje dat energie uit de beweging van golven en zwaartekracht omzet in luchtdruk – boeiend voor bijvoorbeeld schoolklassen, bedrijfsuitjes en technici die zich met duurzaamheid bezighouden.
Naast het enthousiasmeren van jongeren voor techniek, richt It See Oargel zich ook op de ontwikkeling van nieuwe toepassingen van dit principe, bijvoorbeeld voor speeltoestellen en andere muziekinstrumenten. Denk aan het ‘Dobber Project’ met beeldend kunstenaar Floor van der Leun uit Workum: houten dobbers die in een regenbak of vijver drijven en tonen produceren door te bewegen op de wind of deining.
It See Oargel kan bovendien het hart vormen van theatervoorstellingen en concerten, en zo een unieke culturele bijdrage leveren. Met microfoons op de pijpen is zelfs een wereldwijde livestream via internet of satelliet mogelijk. Zo kan dit instrument overal ter wereld live worden beluisterd en kan het samenspel met andere musici aangaan.
It See Oargel is het eerste bespeelbare muziekinstrument ter wereld waarbij de zee zelf het ritme en de klanksterkte mede bepaalt. De 7 boeien rond het speeleiland met hun lage grommende bastonen, samen met de hogere klanken van de pijpen op het eiland, zorgen voor een unieke klankwereld. Alles komt voort uit speciaal vervaardigde titaan-tongen – nergens anders ter wereld toegepast.
Bij het luisteren naar de onvoorspelbare combinatie van golven, orgelklanken en dansende boeien lijkt het alsof de zee tot je spreekt: It See Oargel als stem van de zee.
Voor iedereen toegankelijk
It See Oargel kan door iedereen worden bespeeld. Speler of luisteraar, je geeft je over aan de elementen – wind, water en klank – en wordt onderdeel van het geheel.
De première van It See Oargel, toen nog bekend als het Brul Boei Orgel, vond plaats in 2010. Sindsdien is het technisch en artistiek verder ontwikkeld. Het oorspronkelijke idee is van componist en dirigent Hoite Pruiksma. Het ontwerp en de productie zijn uitgevoerd door Sjoerd Vellinga, Louis Huivenaar en Klaas Toering in opdracht van Stichting Brulboeiorgel, met steun van de provincie Fryslân. Sinds 2017 is Stichting UP (Uitzonderlijke Producties) eigenaar van het instrument. Technicus Sjoerd Vellinga en artistiek leider Hoite Pruiksma werken sindsdien aan de verdere technische ontwikkeling.
Tijdens dit proces werd duidelijk dat het oorspronkelijke elektrische systeem niet voldeed; het waterdicht maken ervan bleek na jaren experimenteren onhaalbaar. Het nieuwe See Oargel krijgt daarom een pneumatisch systeem: via luchtdruk en een buizenstelsel worden op afstand kleppen op de boeien geopend en gesloten om de titaan-tongen in trilling te brengen.
De oude naam ‘Brul Boei Orgel’ riep verwarring op. Het orgel ‘brult’ niet, het fluistert. Het geluid is eerder een zachte grom, een fluisterende adem. In het Engels: Whispering Buoy.
Werking van It See Oargel – technisch hoogstandje
Het basisprincipe is de brulboei, ooit ontwikkeld om schippers te waarschuwen. In de praktijk faalde de boei vaak; bij mist is de zee meestal kalm en zwijgt de boei. Met moderne technieken als radar en GPS raakte de brulboei in onbruik.
Het nieuwe See Oargel bestaat uit 7 boeien met pijpen en tongen voor de bastonen, die door golfslag en luchtdruk via een buizen- en kleppenstelsel op afstand kunnen worden bespeeld. De grootste pijp is circa 2,5 meter hoog, de boeien zijn 1,5 meter breed en steken ongeveer 1 meter diep. Voor een goede werking is minstens 2 meter waterdiepte nodig.
Rond een drijvend speeleiland staan de boeien opgesteld. Op het eiland zelf kan de speler twee rijen pijpen met tongen bespelen: één rij voor melodieën (door pijpen naar beneden te drukken) en één rij voor akkoorden (via open- en dichtgaande kleppen). De 7 boeien worden bediend met 14 handpedalen (2 per boei).
Luchtdruk ontstaat door de golfslag of doordat de speler over bewegende delen van het eiland loopt (vergelijkbaar met ‘skotske rinnen’). Zo ontstaat luchtdruk om de tongen/pijpen te laten klinken.
Titaan is wereldwijd nog niet eerder gebruikt als klankbron. Bij bastonen levert dit een uniek, grommend geluid. Het materiaal is oersterk, bestand tegen water én zout.
Historisch gezien gaat een deel van de techniek van dit Zee orgel terug naar de eerste orgels zoals de Romeinen die zo’n 2000 jaar terug ontwikkelden: luchtdruk doormiddel van waterdruk.